Nền tảng hợp tác bền vững và lâu dài
Việt Nam và Nhật Bản thiết lập quan hệ ngoại giao từ năm 1973 và đã nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện. Nhật Bản hiện là đối tác cung cấp ODA lớn nhất cho Việt Nam, đồng thời là một trong những nhà đầu tư hàng đầu với hơn 5.600 dự án, tổng vốn đăng ký khoảng 79,4 tỷ USD.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, hợp tác song phương ngày càng đi vào chiều sâu thông qua các chương trình “Tầm nhìn trung – dài hạn” giai đoạn 2015–2019, 2020–2024 và tiếp tục mở rộng cho giai đoạn 2025–2030.
Thương mại nông sản: Duy trì xuất siêu, tăng trưởng ổn định
Trong quý I/2026, kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang Nhật Bản đạt khoảng 1,23 tỷ USD, tăng 0,6% so với cùng kỳ năm 2025. Ngược lại, nhập khẩu từ Nhật Bản đạt khoảng 182 triệu USD, tăng 15,1%.
Việt Nam tiếp tục duy trì xuất siêu khoảng 1,05 tỷ USD trong lĩnh vực nông sản.
Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực gồm:
-
Gỗ và sản phẩm gỗ (chiếm 43,9%)
-
Thủy sản (29,7%)
-
Cà phê (13,9%)
-
Rau quả và sản phẩm từ cao su
Đáng chú ý, nhiều mặt hàng của Việt Nam giữ vị thế cao tại thị trường Nhật Bản như gỗ, cà phê, hạt điều và sản phẩm mây tre đan, với thị phần và thứ hạng thuộc nhóm dẫn đầu.
Thị trường Nhật Bản: Nhu cầu ổn định nhưng tiêu chuẩn ngày càng cao
Kinh tế Nhật Bản trong quý I/2026 tăng trưởng chậm, GDP chỉ tăng khoảng 0,1%, cho thấy sức cầu phục hồi còn hạn chế. Đồng Yên suy yếu và chi phí nhập khẩu tăng khiến doanh nghiệp Nhật có xu hướng:
-
Giảm quy mô đơn hàng lớn
-
Tăng nhập khẩu theo từng đợt nhỏ
-
Ưu tiên sản phẩm giá cạnh tranh
Đồng thời, người tiêu dùng Nhật ngày càng chú trọng:
-
Chất lượng sản phẩm
-
Truy xuất nguồn gốc
-
Tiêu chuẩn môi trường và phát thải
Đây vừa là thách thức, vừa là động lực buộc nông sản Việt Nam phải nâng cấp toàn diện.
Xu hướng thị trường: Tăng nhu cầu sản phẩm chế biến và chất lượng cao
Dự báo trong năm 2026, nhu cầu nhập khẩu nông sản của Nhật Bản sẽ duy trì ổn định và tăng nhẹ, tập trung vào các nhóm:
-
Cà phê: Việt Nam giữ vị trí nhà cung cấp lớn thứ hai
-
Hạt điều và thực phẩm lành mạnh: tăng trưởng ổn định
-
Rau quả nhiệt đới: tiềm năng lớn nhưng rào cản kỹ thuật cao
-
Nông sản chế biến: phân khúc tăng trưởng nhanh nhất
Xu hướng tiêu dùng chuyển mạnh sang sản phẩm tiện lợi, chế biến sâu và có thương hiệu rõ ràng.
Cơ hội cho gạo Việt Nam tại thị trường Nhật
Trong bối cảnh sản xuất nội địa giảm và giá gạo tăng cao, Nhật Bản đang gia tăng nhập khẩu để ổn định thị trường. Đây là cơ hội cho Việt Nam, đặc biệt ở phân khúc gạo chất lượng cao.
Việt Nam có lợi thế trong sản xuất gạo Japonica – phù hợp với khẩu vị người Nhật. Tuy nhiên, vẫn tồn tại các rào cản như:
-
Thuế cao ngoài hạn ngạch
-
Cạnh tranh từ Mỹ, Thái Lan
-
Yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng
Doanh nghiệp cần tập trung vào vùng nguyên liệu đạt chuẩn, công nghệ sản xuất và xây dựng thương hiệu.
Đầu tư và chuyển giao công nghệ: Động lực thúc đẩy hợp tác
Quý I/2026 ghi nhận nhiều dự án hợp tác nổi bật giữa hai nước:
-
Nhật Bản cung cấp gần 90 tỷ Yên vốn ODA cho các chương trình chuyển đổi xanh và phát triển nông thôn
-
Triển khai công nghệ robot AI (Aigamo) trong sản xuất lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long
-
Hợp tác phát triển chuỗi cung ứng nông sản bền vững giữa doanh nghiệp hai nước
Ngoài ra, các dự án về nông nghiệp hữu cơ, ứng phó thiên tai và phát triển cộng đồng tiếp tục được mở rộng, góp phần nâng cao năng lực sản xuất và thích ứng biến đổi khí hậu.
Xúc tiến thương mại và giao lưu: Mở rộng kết nối thị trường
Các hoạt động xúc tiến trong quý I/2026 diễn ra sôi động:
-
Triển lãm Foodex Japan 2026 với sự tham gia quy mô lớn của doanh nghiệp Việt Nam
-
Lễ hội Việt – Nhật lần thứ 11 tại TP.HCM
-
Các hoạt động giao lưu văn hóa, kết nối doanh nghiệp và quảng bá sản phẩm
Những sự kiện này góp phần tăng cường nhận diện thương hiệu nông sản Việt Nam tại thị trường Nhật Bản.
Triển vọng hợp tác: Tích cực nhưng đòi hỏi nâng cao năng lực
Theo khảo sát của JETRO, hơn 67% doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam có lãi trong năm 2025 và gần 48% kỳ vọng lợi nhuận tiếp tục cải thiện trong năm 2026.
Điều này cho thấy môi trường đầu tư tại Việt Nam vẫn hấp dẫn, tạo nền tảng thuận lợi để mở rộng hợp tác.
Kết luận
Hợp tác nông nghiệp Việt Nam – Nhật Bản trong quý I/2026 tiếp tục phát triển ổn định và ngày càng đi vào chiều sâu, với sự kết hợp giữa thương mại, đầu tư và chuyển giao công nghệ.
Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả thị trường Nhật Bản – một thị trường khó tính nhưng giàu tiềm năng – doanh nghiệp Việt Nam cần tập trung vào nâng cao chất lượng, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, phát triển sản phẩm chế biến sâu và xây dựng thương hiệu bền vững.
Đọc toàn văn