Nông dân Zuni ở phía Tây Nam Hoa Kỳ đã vượt qua những đợt mưa cực thấp kéo dài từ năm 1200 đến năm 1400 sau Công nguyên bằng cách áp dụng các hệ thống tưới tiêu phi tập trung, quy mô nhỏ. Nông dân ở Ghana đã đối phó với hạn hán nghiêm trọng từ năm 1450 đến năm 1650 bằng cách trồng các loại ngũ cốc bản địa của châu Phi, như kê ngọc trai chịu hạn. Những thực hành cổ xưa như thế này ngày nay đang thu hút được sự quan tâm mới. Khi các quốc gia phải đối mặt với những đợt nắng nóng, bão và sông băng tan chảy chưa từng có, một số nông dân và tổ chức phát triển quốc tế đang tìm hiểu sâu về kho lưu trữ nông nghiệp để hồi sinh những giải pháp cổ xưa này.
Nông dân bị hạn hán ở Tây Ban Nha đã sử dụng lại công nghệ tưới tiêu Moorish thời trung cổ. Các công ty quốc tế với mong muốn bù đắp lượng carbon, đã trả số tiền lớn cho than sinh học được sản xuất bằng kỹ thuật sản xuất của người Amazon thời tiền Colombia. Các chủ trang trại ở Texas đã chuyển sang các phương pháp cắt xén che phủ cổ xưa để chống lại các kiểu thời tiết khó lường.
Nhưng việc nắm bắt các công nghệ và kỹ thuật cổ xưa mà không chú ý đến bối cảnh lịch sử đã bỏ lỡ một trong những bài học quan trọng nhất mà những người nông dân cổ đại có thể tiết lộ: Sự bền vững của nông nghiệp liên quan nhiều đến quyền lực và chủ quyền cũng như về đất, nước và cây trồng.
Trong quá khứ, có rất nhiều người đã giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu theo cả cách bền vững và không bền vững. Các nhà khảo cổ đang phát hiện ra rằng sự bền vững cổ xưa gắn chặt với chính trị. Tuy nhiên, những động lực này thường bị lãng quên trong các cuộc thảo luận về tính bền vững ngày nay. Ở vùng đất thấp nhiệt đới của Mexico và Trung Mỹ, nông dân Maya bản địa đã thực hành nông nghiệp nương rẫy trong hàng ngàn năm. Nông dân Milpa thích nghi với hạn hán bằng cách nhẹ nhàng điều khiển hệ sinh thái rừng thông qua việc đốt rừng có kiểm soát và bảo tồn rừng cẩn thận.
Kiến thức về canh tác nương rẫy đã trao quyền cho nhiều nông dân nông thôn để điều hướng các biến đổi khí hậu trong thời kỳ Maya sụp đổ khét tiếng - hai thế kỷ tan rã chính trị và suy giảm dân số đô thị trong khoảng thời gian từ 800 đến 1000 sau Công nguyên. Điều quan trọng là các nhà lãnh đạo chính trị Maya sau này đã làm việc với nông dân để duy trì sự linh hoạt này.
Nông nghiệp nương rẫy truyền thống đòi hỏi nhiều đất rừng vì nông dân cần phải di dời cánh đồng của họ vài năm một lần. Nhưng nhu cầu về rừng lại mâu thuẫn với các công ty khách sạn, trang trại chăn nuôi gia súc công nghiệp và các nhà phát triển năng lượng xanh, những người muốn có đất giá rẻ và coi các hoạt động quản lý rừng của người Maya là không hiệu quả.
Ruộng đất không đốt giúp giảm bớt xung đột này bằng cách nhốt canh tác ngô vào một không gian nhỏ vô thời hạn, thay vì rải nó ra khắp rừng qua nhiều thế hệ. Nhưng nó cũng làm thay đổi truyền thống. Những người nông dân Maya milipa hiện đang đấu tranh để thực hành các kỹ thuật nông nghiệp cổ xưa của họ, không phải vì họ đã quên hoặc đánh mất những kỹ thuật đó, mà vì các chính sách tư nhân hóa đất đai của thời thuộc địa mới đang tích cực làm suy yếu khả năng quản lý rừng của nông dân như tổ tiên của họ đã làm.
Ở miền trung Mexico, chinampas (khu vườn nổi) là hệ thống đảo và kênh đào nhân tạo cổ xưa. Chúng đã giúp nông dân trồng trọt lương thực ở vùng đất ngập nước trong nhiều thế kỷ. Sự tồn tại liên tục của chinampas là di sản của kiến thức sinh thái sâu sắc và là nguồn tài nguyên giúp cộng đồng tự nuôi sống mình. Nhưng khảo cổ học đã tiết lộ rằng nhiều thế hệ quản lý chinampa bền vững có thể bị lật đổ gần như chỉ sau một đêm. Điều đó xảy ra khi Đế chế Aztec theo chủ nghĩa bành trướng quyết định tái thiết kế Hồ Xaltocan để sản xuất muối vào thế kỷ 14 và khiến cho những chiếc chinampas không thể sử dụng được.
Ngày nay, tương lai của ngành nông nghiệp chinampa phụ thuộc vào một số cánh đồng được bảo vệ do nông dân địa phương quản lý ở vùng ngoại ô đầm lầy của Thành phố Mexico. Những lĩnh vực này hiện đang gặp rủi ro do nhu cầu về nhà ở thúc đẩy các khu định cư không chính thức đặt ở khu vực chinampa.
Việc khôi phục các kỹ thuật canh tác của tổ tiên có thể là một bước tiến tới hệ thống lương thực bền vững, thế giới có thể và nên quay lại khôi phục các cách thức hoạt động nông nghiệp từ quá khứ chung của chúng ta. Tùy thuộc vào cách chúng được sử dụng, các hoạt động nông nghiệp cổ xưa có thể củng cố sự bất bình đẳng xã hội hoặc tạo ra hệ thống lương thực công bằng hơn.
Xuân Hoa
(Tổng hợp từ https://theconversation.com/what-ancient-farmers-can-really-teach-us-about-adapting-to-climate-change-and-how-political-power-influences-success-or-failure-217253)